TERMOWO
Sauna w domu

Olejki do sauny – jak dozować, co wybrać i czego nie lać na kamienie

Olejki do sauny zawsze rozcieńcza się w wodzie do polewania – zwykle kilka kropli na chochlę – i nigdy nie leje się ich prosto na kamienie, bo większość olejków eterycznych to ciecze łatwopalne. Najbezpieczniej sięgać po aromaty opisane przez producenta jako przeznaczone do sauny. Poniżej dozowanie, popularne zapachy, sytuacje, w których lepiej zrezygnować, i obiekty z naszej bazy, gdzie seanse zapachowe są w cenie biletu.

Buteleczka olejku eterycznego z gałązkami rozmarynu
Fot. formulatehealth / Wikimedia Commons, CC BY 2.0

Ten artykuł nie zastępuje porady lekarza. Olejki eteryczne to stężone substancje zapachowe – przy astmie, alergiach, w ciąży i u małych dzieci zapytaj lekarza, zanim użyjesz ich w saunie.

Olejek eteryczny a aromat do sauny – to nie to samo

W sklepach znajdziesz dwie grupy produktów, które często wrzuca się do jednego worka:

  • Czyste olejki eteryczne – destylowane z roślin (eukaliptusa, mięty, sosny, lawendy, cytrusów), sprzedawane zwykle w buteleczkach 10–30 ml z kroplomierzem. To produkty skoncentrowane, przeznaczone do dalszego rozcieńczania.
  • Aromaty do sauny (koncentraty, esencje, „saunatuoksu” po fińsku) – mieszanki przygotowane z myślą o dodawaniu do wody w cebrzyku. Producent podaje na etykiecie dawkę na chochlę lub na litr wody.

Różnica ma znaczenie praktyczne. Na aromacie do sauny masz gotową instrukcję i ostrzeżenia, a czysty olejek eteryczny sam musisz dawkować i rozcieńczać. Popularne olejki, np. eukaliptusowy czy z drzewa herbacianego, mają w kartach charakterystyki temperaturę zapłonu ok. 54–57°C i są klasyfikowane jako ciecze łatwopalne kategorii 3. Powietrze w saunie fińskiej ma zwykle 80–100°C, a kamienie i grzałki są jeszcze gorętsze – stąd żelazna zasada, że olejek trafia do wody, a nie na piec.

Jak używać olejków do sauny krok po kroku

Fińscy producenci aromatów do sauny podają zwykle dawkę 2–6 kropli na chochlę wody. Przy czystych olejkach eterycznych zacznij od dolnej granicy – zapach w gorącej kabinie jest dużo intensywniejszy niż w temperaturze pokojowej.

  1. Nalej wodę do cebrzyka – zimną albo letnią, z kranu.
  2. Dodaj aromat – kilka kropli do chochli albo dawkę na litr wody, zgodnie z etykietą. Wymieszaj.
  3. Polewaj kamienie małymi porcjami – jedna chochla na raz, po kilkudziesięciu sekundach kolejna, jeśli wszyscy w kabinie się zgadzają.
  4. Nie dolewaj olejku „na oko” do samej chochli przy piecu – lepiej przygotować mieszankę wcześniej.
  5. Po seansie umyj cebrzyk i chochlę – olejki zostawiają tłusty osad na drewnie, który z czasem ciemnieje.

Pamiętaj, że każda chochla podnosi wilgotność i daje falę gorąca na górnych ławkach – z aromatem czy bez. Dlatego w kabinie, w której siedzą inni, polewaj kamienie dopiero po zapytaniu pozostałych osób.

Najpierw instrukcja pieca Część producentów pieców do sauny zastrzega w instrukcji, jakie dodatki wolno stosować w wodzie do polewania, a niektórzy nie dopuszczają ich wcale. Zanim kupisz zapas aromatów do domowej sauny, sprawdź instrukcję swojego pieca. Więcej o pracy pieca i polewaniu kamieni piszemy w poradniku o piecu do sauny.

Jaki olejek do sauny wybrać – popularne zapachy

Wybór zapachu to głównie kwestia gustu. Poniższa tabela nie mówi o działaniu leczniczym – opisuje, jak dany zapach jest zwykle odbierany i na co zwrócić uwagę.

ZapachJak się go odbieraUwagi
Eukaliptuschłodny, „otwierający” oddechnie przy małych dzieciach; intensywny w łaźni parowej
Mięta, mentolbardzo chłodny, ostrysilnie drażni oczy przy wyższej dawce; nie przy małych dzieciach
Sosna, jodła, igliwieleśny, żywicznyklasyka fińskich saun
Brzozaświeży, roślinnypopularny w Finlandii, często w mieszankach
Smoła (terva)dymny, ciężkitypowy fiński aromat, przypomina saunę dymną
Cytrusy (cytryna, pomarańcza)słodko-świeżyolejki cytrusowe zawierają limonen, jeden z alergenów zapachowych
Lawendakwiatowy, łagodnyczęsto w seansach wyciszających
Miód, waniliasłodki, „deserowy”zwykle aromaty syntetyczne lub mieszanki

W saunach publicznych saunamistrzowie często łączą kilka zapachów w jednym seansie. W Saunarium Parku Wodnego w Krakowie w grafiku pojawiają się m.in. seanse kawowe, mentolowe, leśne, dymne i cytrusowe – ok. 65 seansów tygodniowo w cenie biletu.

Czego nie wlewać na kamienie

Lista rzeczy, przed którymi ostrzegają producenci aromatów i pieców:

  • Czystego olejku eterycznego – bez rozcieńczenia w wodzie może się zapalić albo dać tak gęstą, drażniącą parę, że w kabinie nie da się oddychać.
  • Alkoholu i nalewek – piwo czy wódka na kamieniach to ryzyko zapłonu, a do tego lepki osad.
  • Olejków do masażu i kosmetyków – zawierają oleje roślinne, które przypalają się na kamieniach i dymią.
  • Ziół w całości, liści, miodu w czystej postaci – przypalają się i zostawiają nagar na piecu.
  • Wody z dużą ilością soli lub cukru – osad zostaje na kamieniach i grzałkach.

Jeśli w saunie publicznej masz ochotę na zapach, nie przynoś własnego olejka. W większości obiektów polewaniem kamieni zajmuje się saunamistrz albo obsługa, a regulaminy zabraniają gościom dodawania czegokolwiek do wody. Dla części osób w kabinie mocny zapach może być nie do zniesienia – o tym, jak dzielić kabinę z innymi, piszemy w tekście o ceremoniach saunowych.

Kiedy uważać z olejkami w saunie

Olejki eteryczne nie są obojętne dla organizmu – nawet jeśli są „naturalne”. Najważniejsze sytuacje, w których warto zrezygnować albo najpierw porozmawiać z lekarzem:

  • Małe dzieci. Niemiecki Federalny Instytut Oceny Ryzyka (BfR) ostrzega, że u niemowląt i małych dzieci nawet niewielkie ilości olejku eukaliptusowego, miętowego (mentolu) i kamfory mogą wywołać skurcz krtani i zatrzymanie oddechu; szczególną ostrożność zaleca u dzieci do 3. roku życia. Z dzieckiem w saunie korzystaj z kabin bez aromatów – zasady seansu dla najmłodszych opisujemy w artykule o saunie dla dzieci.
  • Astma i POChP. American Lung Association zaleca osobom z astmą i POChP konsultację z lekarzem przed używaniem olejków eterycznych, bo wdychanie ich w dużym stężeniu może nasilać objawy. W gorącej, wilgotnej kabinie stężenie zapachu jest wyższe niż w pokoju z dyfuzorem.
  • Alergie i wrażliwa skóra. Składniki olejków, np. limonen z cytrusów czy linalol z lawendy, należą do znanych alergenów zapachowych, a olejki utlenione – długo otwarte, trzymane w cieple i na świetle – uczulają silniej. Na etykietach fińskich aromatów do sauny jest ostrzeżenie, że produkt może powodować reakcje alergiczne skóry.
  • Ciąża i choroby przewlekłe. Tu decyzja o samej saunie należy do lekarza – listę stanów, przy których lepiej odpuścić, zebraliśmy w tekście o przeciwwskazaniach do sauny.

Jeśli po polaniu kamieni aromatem zaczynasz kaszleć, łzawią Ci oczy albo czujesz ucisk w klatce piersiowej, wyjdź z kabiny i odpocznij w chłodniejszym miejscu. Obietnice „detoksu”, „oczyszczania płuc” czy „wzmacniania odporności” na opakowaniach olejków traktuj jako marketing – nie ma rzetelnych badań, które by je potwierdzały.

Seanse zapachowe w cenie biletu – gdzie spróbować

Zanim kupisz kilka buteleczek, sprawdź zapachy w saunie publicznej. Sprawdziliśmy opisy obiektów w naszej bazie: na 364 sauny i saunaria kabinę aromatyczną (saunę albo łaźnię z aromaterapią) wymienia 30 obiektów, a seanse zapachowe lub aromaterapeutyczne w grafiku – 18. Poniżej obiekty, w których seanse są w cenie zwykłego biletu.

ObiektMiastoSeanse zapachoweBilet
Saunarium OSiR ŻoliborzWarszawapon., śr., czw., pt. – seanse tematyczne z aromaterapią26 zł / 1 h
Saunarium Pływalnia OrbitaWrocławcodziennie 17:30, 18:30, 19:30, 20:3035 zł / 1 h
Saunarium Centrum ŚlęzaŚlęza k. Wrocławiacodziennie seanse aromaterapeutyczne40 zł / 1 h 15 min (pon.–pt.)
Aquapark Reda – SaunariumRedaco godzinę50 zł / 1 h (dni powszednie)
Termy Cieplickie – strefa SPAJelenia Góraczwartki 18:00 i 19:00, maks. 10 osób, w wakacje odwołane62 zł / 2 h (baseny + SPA)
Saunarium Parku WodnegoKrakówok. 65 seansów tygodniowo, m.in. mentolowy, leśny, cytrusowy70 zł / 1 h (z halą basenową)
Sauny M15 na plażySopotw sezonie codziennie 17:15–21:0070 zł / 1,5 h (pon.–pt. do 17:30)

Na Żoliborzu, w Ślęzy i w Redzie strefa saun jest beztekstylna, w krakowskim Saunarium – mieszana, a w Termach Cieplickich na czas ceremonii obsługa wydaje pareo.

Najtaniej na seans z aromaterapią wejdziesz na warszawski Żoliborz, a najwięcej seansów w tygodniu ma Kraków. We Wrocławiu w Saunarium Pływalni Orbita seanse zapachowe odbywają się codziennie o stałych godzinach, więc łatwo dopasować wizytę. W Termach Cieplickich na czwartkowe ceremonie zapachowe zapisujesz się w dniu ceremonii od 17:00 w recepcji SPA, a liczba miejsc jest ograniczona do 10.

W Lublinie Centrum Sportu Akademos codziennie zmienia kompozycje zapachowe w czterech saunach (79 zł za wejście), a SPA Orkana ma saunę suchą z aromaterapią i łaźnię parową z aromaterapią w bilecie od 38 zł za 75 minut. Pozostałe obiekty z miasta porównujemy w zestawieniu saun w Lublinie.

Olejki w saunach na wyłączność i mobilnych

W prywatnych saunach olejki często są w cenie albo w pakiecie startowym. Z naszej bazy:

ObiektMiejscowośćCo w cenieCena
Stara Łaźnia SPAKrakówaromaterapia olejkami i herbata ziołowa160 zł / 2 osoby / 60 min
WSP Warszawska Sauna PrywatnaWarszawaręczniki, herbaty, woda i aromaterapia250 zł / h, grupa do 6 osób (pon.–pt.)
Sauna Sto Stopni – MalinaOpolekoncentraty zapachowe150 zł / 75 min za rezerwację
eCamp – sauna mobilnaLublinolejki eteryczne, dowóz do 10 km, wkład opału250 zł / doba (pon.–czw., min. 2 doby)
U Martyniuków – sauny mobilneManowo k. Koszalinaskrzynka drewna, 2 olejki eteryczne lub kryształki mentolu300 zł / 1. doba (wrzesień–maj, pon.–czw.)
Mobilne SPA Na WypasieZgierzdrewno, szlafroki, ręczniki, olejki eteryczne, sól magnezowa400 zł / doba (pon.–czw.)

Uwaga na odwrotne przypadki: w Studiu Fito Relax w Szczecinie (sauna od 79 zł za godzinę) aromaterapia jest płatna dodatkowo. Przy rezerwacji sauny mobilnej zapytaj, czy wolno używać własnych aromatów – wypożyczalnie dbają o piece i kamienie, a niektóre dają tylko swoje produkty.

Olejki do domowej sauny – co kupić

Do domowej lub ogrodowej sauny wystarczą dwie–trzy buteleczki aromatu i drewniany cebrzyk z chochlą. Przy zakupie zwróć uwagę na:

  • Przeznaczenie – napis „do sauny” i instrukcję dawkowania na etykiecie; czyste olejki eteryczne wymagają większej ostrożności.
  • Skład i ostrzeżenia – etykieta powinna wymieniać alergeny i piktogramy (np. płomień przy cieczach łatwopalnych).
  • Pojemność – przy dawce kilku kropli na chochlę buteleczka 10 ml starcza na wiele seansów; duże butelki 400–500 ml mają sens przy codziennym saunowaniu albo w obiekcie.
  • Przechowywanie – zakręcone, w ciemnym i chłodnym miejscu, poza zasięgiem dzieci i z dala od pieca. Olejek długo otwarty i trzymany w ciepłej saunie szybciej się utlenia.

Stary aromat, który zmienił zapach na kwaśny lub „terpentynowy”, zgęstniał albo zmętniał, lepiej wyrzucić. Butelek nie trzymaj na półce w kabinie – temperatura przyspiesza utlenianie, a pojemnik przy piecu to niepotrzebne ryzyko.

Najczęstsze pytania

Ile kropli olejku dodać do wody w saunie?

Producenci aromatów do sauny podają zwykle 2–6 kropli na chochlę wody, a przy dużych butelkach – określoną dawkę na litr. Zacznij od dolnej granicy: w gorącej kabinie zapach jest dużo mocniejszy niż w pokoju. Zawsze kieruj się instrukcją na etykiecie konkretnego produktu.

Czy można lać olejek eteryczny bezpośrednio na kamienie?

Nie. Popularne olejki eteryczne, np. eukaliptusowy, mają temperaturę zapłonu ok. 54–57°C, a kamienie w piecu są dużo gorętsze. Nierozcieńczony olejek może się zapalić albo dać gęstą, drażniącą parę. Olejek zawsze rozcieńczaj w wodzie w cebrzyku i dopiero nią polewaj kamienie.

Czy w saunie publicznej mogę użyć własnego olejku?

Zwykle nie. W większości obiektów kamienie polewa saunamistrz albo obsługa, a regulaminy zabraniają gościom dodawania czegokolwiek do wody. Jeśli lubisz zapachy, wybierz obiekt z seansami aromatycznymi w cenie biletu – np. saunarium na warszawskim Żoliborzu, krakowski Park Wodny albo wrocławską Orbitę.